Het uitgebreide verslag
METEREN/TRICHT – Zaterdag 12 april was de opening van het nieuwe archeologiepark in Meteren. Samen met Fenna uit Meteren onthulde wethouder Rutger van Stappershoef de naam van het park: Metaflora. Fenna heeft deze naam bedacht. Het park is een ontmoetingsplaats voor jong en oud.
In de bodem van Metaflora zijn door de jaren heen rijke archeologische vondsten gedaan, waaronder een skelet uit de prehistorie. Deze persoon is Meta genoemd. Vanwege de archeologische waarde kreeg het gebied een beschermde status. Een van de onderdelen van het park is een zonnewijzer die deel uitmaakt van de Zonnewijzerroute Geldermalsen. Deze route is onder andere initiatief van onze dorpsgenote Astrid van der Werff. Op de zijmuur van haar huis aan de Lingedijk heeft zij zelf een schitterende zonnewijzer aangebracht. Voor Metaflora is op verzoek van de gemeente een nieuw ontwerp gemaakt. Ton van Vlijmen ging met Astrid en mede-initiatiefneemster Karine van Drunen in gesprek en schreef daarover een uitgebreid verslag.
Archeologiepark Metaflora
Als de archeologische vondsten in Meteren (2010) zodanig groot en bijzonder blijken, is dat aanleiding voor een gemeentelijk initiatief voor een heus Archeologiepark in de Plantage. En de vraag aan Astrid en Karine: “Willen jullie een passende zonnewijzer ontwerpen én realiseren met steun van de gemeente?” En….. “Ja, natuurlijk” zeggen beide dames en gaan gelijk aan de slag.
Na overleg met adviseurs, ook vrijwilligers in de Nederlandse en Vlaamse Zonnewijzerkring, is de bijna 90-jarige Belgische zonnewijzerdeskundige, Willy Leenders, bereid gevonden om een ontwerp te maken. Hij komt op basis van eigen onderzoek naar historische en gnomonische (zonnewijzerkundige) informatie met een voorstel voor een ander model dan bijvoorbeeld de zonnewijzer die op de markt in Geldermalsen ligt.
Geen instrument waarmee je op basis van het zonlicht en de schaduw, kunt zien ‘hoe laat het is’ maar juist een instrument dat, ook op basis van zonlicht en schaduw, aangeeft hoe veel tijd je nog hebt voordat de zon op die dag ondergaat. Zo’n type wordt ook wel een grote horizontale- of pleinzonnewijzer met ‘aftellende (ook wel inverse) Italiaanse uren’ genoemd. Daar is er in Nederland nog geen één van. Wel een hele mooie verticale versie op de tuinpoort van het Prinsenhof in Groningen. Dat was in 1731 een cadeautje van de provincie Groningen voor de nieuwe stadhouder, prins Willem IV.
Overleg, veel overleg
Voor Astrid en Karine begint een drukke tijd. Zoeken naar extra financiële steun voor de voorbereiding, voor het maakproces en natuurlijk voor het begeleidende educatieve materiaal voor de bezoeker. Het Omgevingsfonds West Betuwe steunt het project met extra geld naast de gemeentelijke steun. Dat is mooi. En dan overleg, veel overleg. Met Willy Leenders, met Niels van Tiggelen, de projectleider van de gemeente, met de architect, de aannemer, de archeoloog en met de steenhouwer. Over de impact van de locatie. Wat is de juiste plek? Is het echt precies het Noorden? Over de te gebruiken steensoort om het hele werk in uit te voeren. Bij eerdere zonnewijzers (ook in Deil, Gellicum en Rumpt) hebben Karine en Astrid veel steun gehad aan de zorgvuldigheid en precisie waarmee Michiel van Luijn (Tiel, van Luijn Natuursteen) het werk met hen heeft voorbereid en uitgevoerd. Hoeveel stenen platen zijn er nodig? Hoe brengen we daar de doorlopende lijnen in aan? Hoe diep moeten de cijfers gegraveerd worden zodat het water wat er in zou kunnen staan in de winter, niet bevriest en de steen afbrokkelt?
En natuurlijk overleggen met de buurt. Uit de eerste presentatie aan de bewoners kwam gelijk het verzoek om veel bomen op en om het terrein. En dat is voor de bouwers van een zonnewijzer natuurlijk een van de grootste angsten. Want bomen geven schaduw en dan heeft een zonnewijzer op die plek, ook deze, geen enkele functie meer. Dus onderzoek naar boomsoorten die laag blijven of tóch naar een andere plek op het terrein. En muurtjes? Ja, maar dan niet te hoog graag. Hoe hoog mag dan nog net?
Het uiteindelijke ontwerp is klaar maar wel een beetje kaal
Als de tekeningen met de negen grote stenen platen helemaal klaar zijn, is het geheel in de rechterbovenhoek toch een beetje kaal, vinden Astrid en Karine. Het lijkt hen mooi om daar een tekst op te zetten. De ontwerper van de wijzer, Willy, blijkt naast zonnewijzerdeskundige o.a. ook nog een fervent dichter. Hij maakt veel haiku’s. De haiku bestaat gewoonlijk uit 3 regels van ongeveer 5-7-5 lettergrepen. En zij vragen Willy om een passende haiku en die heeft hij geschreven. Rechts op de stenen platen staat nu zijn gedicht.
En dan is er natuurlijk nog het paaltje, de schaduwwerper. Een paaltje in de vorm van een obelisk. Een obelisk is van oudsher het symbool van een zonnestraal. De punt ervan was ook nog een hele zorg want die mag niet té scherp zijn. Als er kinderen omheen rennen of iemand valt er op, dan moet het toch veilig zijn. Maar…. een stompe bovenkant geeft geen exacte tijdsduur. Het wordt een compromis. Een veilige obelisk waarvan de schaduw van de obelisk met het topje aangeeft hoeveel uren de zon nog schijnt voordat hij ondergaat. En dan met een afwijking van hooguit 5 minuten.
Het bord met de uitleg over de zonnewijzer is klaar. De folder voor de bezoekers ook. Met een drone worden de eerste foto’s genomen. Het klopt allemaal! Hij is er klaar voor.
12 april 2025: de opening
Heel wat bewoners van de Plantage staan zaterdagochtend 12 april om tien voor 11 klaar om de opening en onthulling van het park én van de zonnewijzer mee te maken. De wethouder, Rutger van Stappershoef, laat weten dat de jonge Fenna de wedstrijd heeft gewonnen voor de naam van het park. Haar voorstel heeft gewonnen: Archeologiepark Metaflora. En een van de sprekers is Willy, de ontwerper zelf. Tevreden kijken Astrid en Karine verscholen tussen het publiek naar het resultaat van hun vele werk. En er is nog ongeveer 8 uur zon. Dat komt goed uit. Tijd voor koffie. In de zon.
En jij? Benieuwd hoe het er uit ziet. Ga kijken als de zon schijnt en bekijk hoeveel uren je nog hebt voordat de zon ondergaat.
Metaflora: de Plantage, Meteren, hoek van de Rijksstraatweg en de Blankertseweg.
Ton